"Zawsze są powroty do przeszłości"

Skąd pan bierze tyle energii?

A co? - widać? Wie pan, w sumie taki występ długo nie trwa - godzinę, półtorej można wykrzesać. Często się nie gra, ale energię zawsze miałem, nie wiem skąd.

Jak się występuje w Gnieźnie?

To wspaniałe miasto, tutaj już wielokrotnie byłem; występowałem w wielu miejscach, ale w teatrze - pierwszy raz.

Wspominał pan swój występ w "Pograniczu w ogniu" dzisiaj - młodsza widownia tego filmu nie zna, a może powinna. Ten film bardzo mocno opowiada o historii Wielkopolski - wpłynęło to na pana postrzeganie tej części kraju?

Pewnie tak, dlatego, że tam mój bohater przecież jest poznaniakiem, jest poznańską pyrą. Dużo zdjęć mieliśmy w Poznaniu, w okolicach Poznania, w ogóle - w Wielkopolsce. "Krolla" też kręciliśmy w Wielkopolsce, w Poznaniu, w Wojskach Pancernych.

Czuje pan sentyment?

Tak. Spory.

Z jednej strony występy w filmach, z drugiej strony: kabaret, występy w teatrze, jak sam pan powiedział - przed żywą publicznością. Co jest lepsze?

Ja wolę taki występ dla żywego widza, bo ma się ocenę natychmiast, prawda? - od ręki. Bo jest reakcja lub jej nie ma. A jednak film musi czekać na swoją premierę i potem się czyta różne dziwne rzeczy w gazetach, niekoniecznie pochlebne. Ale też ludzie głosują nogami idąc do kina i potem człowiek patrzy na te rankingi. W ogóle żyjemy w takim świecie, że ważna jest oglądalność, ile osób kupi bilet - szkoda, że tak jest.

Ale podobno polskie kino przeżywa kryzys - mówi się, że od dawna.

Właśnie czytałem odwrotną recenzję. Czytałem w biznesowej gazecie bardzo duży artykuł, że kino polskie przeżywa renesans. Proszę sobie wyobrazić, że w 2011 roku, w którym żyjemy, który się teraz kończy - 65% wszystkich biletów było kupionych na polskie filmy. Dziwne, prawda? A w zeszłym roku o tej porze to było 17%. Czyli jest boom - ten rok był dobry dla polskiego kina, bo praktycznie więcej niż co drugi bilet był kupiony na polski film.

Czy ta sprzedawalność, opłacalność przekłada się na jakość?

Z jakością nie ma na to zasady. Ja twierdzę, że ilość przechodzi w jakość. Spójrzmy na kino amerykańskie - oni robią tysiące filmów rocznie i tam 10, 15 jest takich do oglądania - wybitnych, przemyślanych, opartych na dobrych scenariuszach. Ale trzeba próbować. My za dużo o życiu wiemy, mamy dostęp do różnych informacji i jest to różnie podane: internet, telewizja, książka i prasa, i życie codzienne. Kiedyś zrobić film, to powstawał jeden na jakiś tam czas. To rzeczywiście było święto kina jak powstawał film. W tej chwili tego jest bardzo dużo, każdy może zrobić film: pan też ma w komórce kamerę i może pan nakręcić.

Czy to nie jest tak, że w polskim kinie, w polskim aktorstwie nie jest za dużo celebry, a za mało gry takiej prawdziwej, scenicznej, teatralnej?

W filmie nigdy nie było takiej gry. Aktorstwo filmowe było takim aktorstwem bardzo oszczędnym i aktorstwo teatralne przed kamerą się nie sprawdza, ono jest sztuczne. Jak oglądamy filmy przedwojenne, kiedy aktorzy grają z takim patosem i na wynos, to trochę nas to teraz drażni. Teraz są też inne kamery, inne możliwości świecenia. Te kamery - można powiedzieć - zaglądają wgłąb duszy; wtedy krzyczeć nie wolno, liczy się niuans. Ekrany mają po 8 metrów. Jak pan siedzi w kinie i nagle zobaczy oko, które ma 8 metrów, to ono tyle wyraża, że już nie ma co krzyczeć. Może chodzi o coś innego w tym pytaniu - że może jakość aktorstwa jest inna lub jej nie ma.

Dokładnie.

No pewnie, że tak, ale to jest taki duch czasu. Miałem szczęście grać z Hanką Bielicką pod koniec jej życia i ona prezentowała kompletnie inne aktorstwo, takie jakie ja lubię. Ale ona powiedziała, że ona jest szczęśliwa, że odchodzi - mówiąc w cudzysłowie. Bo ona mówi: "dziecko moje, ja już was nie rozumiem, młodych ludzi. To, co wam się podoba, mnie się to nie podoba". Może dlatego tak jest to wszystko wymyślone, że pokolenie następuje po pokoleniu; każdy ma inne poczucie estetyki. To się zmienia. Jak patrzymy od starożytnego Rzymu, czy od Grecji aż do współczesności, to idzie tak falami, takimi sinusoidami. Wszystko się zmienia. Zawsze są powroty do przeszłości i są jakieś odniesienia; wcześniej, czy później.

25 lat na scenie; jaka rada dla tych, którzy dopiero teraz zaczynają?

Rady to trudno dawać w tych czasach. W tych czasach jest inny rodzaj rekrutacji do tego zawodu, bo do tego zawodu nie dostajemy się teraz wyłącznie przez szkoły teatralne, tylko dostajemy się przez chociażby jakieś telewizyjne show, quizy, czy X-Factor. Tak szukamy talentów, tak wyławiamy. Są różne sposoby, są szkoły prywatne. Ja życzę tym, którzy zaczynają aktorstwo, żeby trafili na swoją rolę. Czasami jak człowiek ma ten łut szczęścia i spasuje się z postacią, która jest w danym momencie nośna, jest dobrym przekaźnikiem dla tego pokolenia i temat, w którym się znalazła, akurat jej odpowiada, to to jest wygrana. Oczywiście to są przypadki jednostkowe, bardzo trudno jest taki los na loterii wygrać. Mnie się wydaje, że mnie się udało - w latach '90 zagrałem w "Krollu", potem w "Psach" i to były właśnie takie filmy pokolenia, to był ten głos, który musieliśmy oddać w obronie naszego pokolenia, które było zagubione, które zaczęło się rozliczać teczkami, zaczęły się okresy transformacji. Myśmy pokazywali naszą transformację i duchową i moralną w tych filmach - na podstawie takich najprostszych środowisk, które znaliśmy wtedy, bo byliśmy młodzi, czyli: wojsko, milicja. Próbowało się takie rzeczy podsumowywać, mieliśmy coś do powiedzenia. W tej chwili wszyscy się ścigają tylko na ilość sprzedanych biletów - to trochę smuci.

Czyli jednak?

Tak, to trochę smuci. To jest może coś takiego, że zapominamy, że prawdziwa sztuka zawsze się obroni. Trzeba robić dobre kino, a wtedy ludzie na niego pójdą. I boję się, że przez takie wychowania na coraz słabszych elementach, my po prostu uczymy widza tego, że sztuka jest konsumpcją. Kiedyś film jak powstał, to można było go oglądać rok, dwa; wszyscy o nim mówili. A w tej chwili żywot filmu to jest miesiąc, potem na DVD i do widzenia. My konsumujemy, pożeramy sztukę, my jej nie celebrujemy. A myślę że sztuka powinna być celebrowana. Chociaż może się mylę - to jest moje zdanie.

Dziekuję za rozmowę

Dziękuję również